Категория
1960-70 жылдар
239 жазба
Соқыр жырау (Дастан)
1 Жиналған Сыр бойының тамам жасы кызыққа батқан бүгiн Хан ордасы.
Перi (поэма)
1 Толықсып тұрған жаз күнi лебiне қырдың елтiген.
Мыс сақина (поэма)
Пролог орнына Құйып өткен күз селiнiң алапаты басылды, кемпiрқосақ — көк жүзiнiң шарапаты ашылды.
Ұсталмас тұста ұлтшыл боп…
Ұсталмас тұста ұлтшыл боп‚ қызметтен қызық қуылған.
Қара нөсер жауғанда…
Қара нөсер жауғанда‚ малшынғанды мiн демей‚
Сондағы айтқан сөзiңдi…
Сондағы айтқан сөзiңдi, ұмыту, сiрә, мүмкiн бе?
Бар едi жақын бiр жолдас…
Бар едi жақын бiр жолдас, көздеген дүния пәленi.
Талайдан таңдап тапқан жарым едiң…
Талайдан таңдап тапқан жарым едiң, кеуiлдiң бiр көрiктi жалыны едiң.
Неге сенi‚ бiлмеймiн‚ жақсы көрем…
Неге сенi‚ бiлмеймiн‚ жақсы көрем‚ серi де емен‚ сал да емен‚ бақсы да емен.
Жаспыз дедiк‚ әркiммен жағаластық…
Жаспыз дедiк‚ әркiммен жағаластық‚ сан дарақы дауларға араластық.
Бiреулер баққа құмартып…
Бiреулер баққа құмартып‚ жортып жүр тыным алмастан.
Еркiндiк қайда кешегi…
Еркiндiк қайда кешегi, кешегi бұла қайда ақын?
Әдiлдiк жайын айтам деп…
Әдiлдiк жайын айтам деп әкiмнен қатал қамшы алдым.
Сағаттың қатал сыртылы…
Сағаттың қатал сыртылы таптырмай тыным‚ естi алып‚
Бегiм-ау‚ айтар сырым бар…
Бегiм-ау‚ айтар сырым бар: бәлсiнген мынау жалғанда
Шошыта жердi шар етiп…
Шошыта жердi шар етiп‚ дүнияға келдi бiр балам.
Ештеме бiлмейсiң ғой, аңқау балам…
Ештеме бiлмейсiң ғой, аңқау балам, жайың жоқ әркiмге бiр жалтаңдаған.
Тағдыр менi қай жаққа айдамаған…
Тағдыр менi қай жаққа айдамаған, Алматыда тұрам деп ойламағам.
Отырмын, түн бүркеген қала бағын…
Отырмын, түн бүркеген қала бағын, жырлайды жәйiменен самал әнiн.
Хикметтi жан шошырлық жана көрдiм…
Хикметтi жан шошырлық жана көрдiм: еңбегi әдiре қалып тамам ердiң,
Мың бiр рахмет жауа салған жаңбырға…
Мың бiр рахмет жауа салған жаңбырға! Табиғаттың бiр нышаны бар мұнда!
Уа‚ қайран ботагөздер…
Уа‚ қайран ботагөздер‚ уа‚ қайран ботагөздер!
Қайдасың, қарагөзiм…
Қайдасың, қарагөзiм‚ тағдыры қосылмаған‚
Құдай шiркiн де шебер-ау…
Құдай шiркiн де шебер-ау, қапияда қас қып құлатты.
Кермиық‚ кердең едiң-ау…
Кермиық‚ кердең едiң-ау‚ көркiңдi қатыгез шаң қапты.
Арылмай қойды-ау көк тұман…
Арылмай қойды-ау көк тұман‚ басылмай қойды-ау ызы-шу.
Шаршаған шөлдiң төсiнде…
Шаршаған шөлдiң төсiнде шауып келеатқан сұр киiк‚
Өмiрде ойпаң көп екен…
Өмiрде ойпаң көп екен жұлқынып жүр жүрген пендеге.
Қызметтен шаршап қайтқанда…
Қызметтен шаршап қайтқанда‚ алдымнан шығып үш балам‚
Отарба. Түстiң әлетi…
Отарба. Түстiң әлетi. Отырмыз дүзбен танысып.
Теңiз мас боп жатты…
Теңiз мас боп жатты‚ тымырсып‚ кең көсiлiп.
Мен мынау өмiрде үш рет туылдым…
Мен мынау өмiрде үш рет туылдым, үш рет туылдым, белiмдi буындым.
Жұмыс жанды жебейдi…
Жұмыс жанды жебейдi, қалады тер — бақ тұнып.
Қалсыншы деп жiгерiңдi жер шұқып…
Қалсыншы деп жiгерiңдi жер шұқып, өркөкiрек көре көзге кемсiтiп,
Қалса дағы қабағы тас түнерiп…
Қалса дағы қабағы тас түнерiп, жүрушi едiм мен оны жақсы көрiп.
Шынашақтай, көрдiң бе, бар ұсқынын…
Шынашақтай, көрдiң бе, бар ұсқынын, болмаса егер бұрыннан таныстығың,
Тартқан едi оң көзiм…
Тартқан едi оң көзiм‚ — келiп шаттық туар күн‚
Әппақ ең‚ әдемi едiң аруанаша…
Әппақ ең‚ әдемi едiң аруанаша… Не етем деп сұмырай соны саудаласа‚
Аспанның кетпей тұсауынан…
Аспанның кетпей тұсауынан‚ қара бұлттардан қайбартып‚
Басына Алатаудың тұрмын шығып…
Басына Алатаудың тұрмын шығып. Тиыштық. Тына қалған бұлбұл сұлық.
Құбақай дала‚ сен не еткен…
Құбақай дала‚ сен не еткен өлке едiң қатал тағдырлы?
Балқы базар зиратында
Әссаламу әләйкүм‚ ардақтаған қарт бабам‚ қондырыпты төсiне менiң жуас ақ далам.
Көрсетiп iштiң тарлығын…
Көрсетiп iштiң тарлығын, атақты болсын ол мейлi,
Жас та барады ұлғайып…
Жас та барады ұлғайып, түсе қапты әжiм де.
Қайдасыңдар, жындарым…
Қайдасыңдар, жындарым, қайдасыңдар бүгiнде?
Параны қаптап қылғытқан…
Параны қаптап қылғытқан, көрсек те көбiн жебiрдiң,
Дүрiн көрсем бiреудiң…
Дүрiн көрсем бiреудiң, болсам дағы iзгi адам,
“Тесiк моншақ жерде қалмас”, — мақалың…
“Тесiк моншақ жерде қалмас”, — мақалың қай аузынан шыққан екен атаның?
Көзiңдi қадамашы қарамықтай…
Көзiңдi қадамашы қарамықтай‚ кеулiмдi тұмшалама қара бұлттай.
Гитаршы жiгiт, кәнеки…
Гитаршы жiгiт, кәнеки, күңiрентшi “Керуендердi”!
Құрдас-ау, құйшы шарапты…
Құрдас-ау, құйшы шарапты‚ қалайық тағы бiр iшiп.
Жасаңдау мынау жалғанда қызықтан бiлмей басқасын…
Жасаңдау мынау жалғанда қызықтан бiлмей басқасын, жабырқап тiпте көрмеген қағылез қанат жас лашын,
Әке
Есiңде ме, аға, далаға кетушi ең түнде ертiп те.
Допшымын. Мүлде ешкiмнен кем емеспiн…
Допшымын. Мүлде ешкiмнен кем емеспiн, жүрген жоқ қолтығымнан демеп ешкiм.
Алматының бағзалында тұмардың…
Алматының бағзалында тұмардың таққан несiн қызы жатыр сығанның!
Әкел, сәулем, бозаны көпiршiген…
Әкел, сәулем, бозаны көпiршiген, бiр тартайын алмастан екiншi дем!
Әй‚ зәнталақ‚ адырайып соқпа заң…
Әй‚ зәнталақ‚ адырайып соқпа заң‚ сенсiз дағы бұ тiрлiкте жоқ мазам.
Махаббатта жоқ төңкерiс‚ жоқ қарғу…
Махаббатта жоқ төңкерiс‚ жоқ қарғу‚ жұртты алуайды төңкерiс деп соққан қу.
Махаббаттың жоқ кiшiсi‚ үлкенi…
Махаббаттың жоқ кiшiсi‚ үлкенi‚ адамдарды қинап бiттi бұл тегi.
Әйел‚ қыз деп неге бөлiп жатамыз…
Әйел‚ қыз деп неге бөлiп жатамыз? Жоқ па, сiрә, осы арада қатамыз?
Қалған кезде көк тепловоз қышқырып…
Қалған кезде көк тепловоз қышқырып, әлденеге ұмсынып, кеп ышқынып,
Жетем деп жампоз арманға…
Жетем деп жампоз арманға жайсаңдар жолда шаршады.
Кеудемдегi алып сағаттың…
Кеудемдегi алып сағаттың тетiгiн күнде мың бұрап‚
Бұл өмiрдi сүйем дейдi бiреулер…
Бұл өмiрдi сүйем дейдi бiреулер‚ мен ондайды дайындалам iреуге.
Бола көрме бұ сөзiме жүдә таң…
Бола көрме бұ сөзiме жүдә таң‚ — мен өмiрде ақымақты ұнатам.
Еркiндiк жоқ. Жоқ ешкiмнiң таласы…
Еркiндiк жоқ. Жоқ ешкiмнiң таласы‚ неден еркiн адамизат баласы?
Ойпырмай‚ мынау күндерiң…
Ойпырмай‚ мынау күндерiң омырауынан қан атқылап‚
Далаға барсаң сағына…
Далаға барсаң сағына‚ қорымды тозған көресiң.
Боран, жел қалай соғады…
Боран, жел қалай соғады, — қуалап малды жазыққа,
Таңырқап деме, о несi…
Таңырқап деме, о несi, жүрсе де жүзiп қаяқта,
Бiр кiсi бар-ды жоқ ұлы…
Бiр кiсi бар-ды жоқ ұлы, керiсiнше керiм қызы көп.
Газетте шығар жырақтан…
Газетте шығар жырақтан басылған тұңғыш жыр қандай.
Шайырларда раһат жоқ…
Шайырларда раһат жоқ, мен ешбiр әлге дейiн кiрпiк iлген емеспiн.
Сауық пен сайран жерiттi…
Сауық пен сайран жерiттi, отырмын кезбей көшенi.
Тарланды итке талатып…
Тарланды итке талатып, талай пасық күн көрдi.
Сырдың жайлы жазында…
Сырдың жайлы жазында, түндерде Айлы, жұлдызды,
Жел беретiн жаныңа…
Жел беретiн жаныңа, құпиясы көп жасырған,
Қалпың-ай, құм iшiнде дызақтаған…
Қалпың-ай, құм iшiнде дызақтаған, сапарға ертең алыс, қыз, аттанам.
Айлы түндер
Ақ сүйектi асығыс ала қашып, жарысқанда көздi арбап жаға қашық,
Өзбек биi
Көрместен көп кiсiнi шыбын құрлы, биледi ол, өз құдiретiн ұғындырды.
Бұ дүниядан өтсеңiз де тұқымсыз…
Бұ дүниядан өтсеңiз де тұқымсыз, қызға қарап, ер демеген құтым — сiз.
Ескiнiң өнерiне жүгiнiсiп…
Ескiнiң өнерiне жүгiнiсiп, жұрт отыр сан заманның сырын iшiп.
“Көкпарлап” дүрiлiктiрiп қырат-қырды…
“Көкпарлап” дүрiлiктiрiп қырат-қырды, көрместен көк серкенi тымақ құрлы,
Жарықтан болдым қап-қара…
Жарықтан болдым қап-қара, өтiнде Күннiң күйем деп.
Шалғайын ұқсап жиғанға…
Шалғайын ұқсап жиғанға, ыстықтан болған күн бойы,
Атыздап жырттым тың жердi…
Атыздап жырттым тың жердi, топырақты қойдым ұлпалап.
Айнала у-шу. Шетiнен…
Айнала у-шу. Шетiнен ақымақтанған жұрт ессiз.
Аттанарда әлдекiмдi ол көрiп…
Аттанарда әлдекiмдi ол көрiп, қоштасуға бiр батпады қол берiп.
Еткен кезде ескi жолмен бiз талап…
Еткен кезде ескi жолмен бiз талап, жолатпайсың жанабыңа, сыздап ап.
Жадымда әлi баяғы…
Жадымда әлi баяғы жауған кез жаңбыр сабалап.
Тiрлiктiң у-думенен талай түнiн…
Тiрлiктiң у-думенен талай түнiн, басқа өмiр, өткерсем де, қалайтыным.
Көңiлiм кедiредеп көрсең менiң…
Көңiлiм кедiредеп көрсең менiң, саламын несiбеме қол шеңгелiн.
Сайқал қыз, айта-қайта соқтығысқан…
Сайқал қыз, қайта-қайта соқтығысқан, ұмыттың бақтың iшiн көп тұрысқан.
Қызық болды-ау бiр көргенде сүйгенiң…
Қызық болды-ау бiр көргенде сүйгенiң… Жiгiтке бас жараса ма игенiң?
Жүрер кезде жәутеңдедi жанарың…
Жүрер кезде жәутеңдедi жанарың, таба алмадың тiл қатудың амалын.
Көп iшiнен көзiң маған түсiптi…
Көп iшiнен көзiң маған түсiптi, ойлайсың ба сен таптым деп пысықты?
Үн-түнсiз сипап едiм шашыңды мен…
Үн-түнсiз сипап едiм шашыңды мен, — алдымнан бiр дүния ашылды кең.
Менен көзiн алмастан…
Менен көзiн алмастан, келiн отыр майысып.
Шiлде жоқ. Сезiлетiн сызды лебi…
Шiлде жоқ. Сезiлетiн сызды лебi, кәдiмгi бiр қоңырқай күз күнi едi.
Су суыр бiр таңы едi Сүмбiленiң…
Су суыр бiр таңы едi Сүмбiленiң. Сен менi жағыма ұрып, “жынды” дедiң.
Аз болсын сырласу да, сүйiсу де…
Аз болсын сырласу да, сүйiсу де, өзара жақынырақ бiлiсуге.
Жақтырмадың бiр жiгiттi жар санап…
Жақтырмадың бiр жiгiттi жар санап, бөкен бөксе, бұлдырық төс, меңдi қыз.
Шабандоз қыз, екпiнiңнен нар құлар…
Шабандоз қыз, екпiнiңнен нар құлар, ер үстiне жабысыпсың қармақтай.
Дайрабай! Қобызыңды еңiретшi…
Дайрабай! Қобызыңды еңiретшi, зарына, зардабына менi де ертшi!
Сарғайған жадау жапанда…
Сарғайған жадау жапанда, шаңдатып сорды кебiртек,
Сарғайған дала төсiнде…
Сарғайған дала төсiнде, дауылдан соққан қаймықпай,
Қарап тұрсам, бiр қайғы бар кеуiлiмде…
Қарап тұрсам, бiр қайғы бар кеуiлiмде, тұла бойды алған билеп ол мүлде.
Сырдың суы ағады жәй бұлаңдап…
Сырдың суы ағады жәй бұлаңдап, айдынында алуан жұлдыз жанады.
Қарай гөр мына ғажапқа…
Қарай гөр мына ғажапқа: алып ем сатып қылқалам,
Тұрса да өсiп ғажап тал…
Тұрса да өсiп ғажап тал, тамылжып тұрсын бұл ғалам, —
Суреттiң салған жаны бар…
Суреттiң салған жаны бар сенедi кiмдер дегенге?
Жаңбырдың жауған сабалап…
Жаңбырдың жауған сабалап, кенеттен тына қалғаны:
Рубәййат
* * * Мойныңды, ашуланбай, бұр азырақ, кетпесiн кеуiлде қос гүл ажырап.
Соншама сәндесiң, ақсары қыз…
Соншама сәндесiң, ақсары қыз, қынаға боялады шаштарыңыз.
Палуанша бел ұстасып өлеңмен…
Палуанша бел ұстасып өлеңмен, болашаққа жанымды ашып келем мен.
Жыла, ақын, жанарыңнан жастар шығып…
Жыла, ақын, жанарыңнан жастар шығып, кетсе де сол мезетте аспан сынып.
Мүмкiн бе сүймеу сізді, ақсары қыз…
Мүмкiн бе сүймеу сізді, ақсары қыз, тәрiздi қара толқын шаштарыңыз.
Жадымда әлi, ақ ерке…
Жадымда әлi, ақ ерке, отырушы ек бiр партада.
Төңкерiлген қос кеседей томпиып…
Төңкерiлген қос кеседей томпиып тұр кеудесi. Қарамайды қатты қыз.
Баламын. Мен болыппын бiлiп кiмдi…
Баламын. Мен болыппын бiлiп кiмдi? Шындықты қиялшылдық ұмыттырды.
Қиялымды пойыз ала жөнелдi…
Қиялымды пойыз ала жөнелдi, қалды достар шырқай айтып өлеңдi.
Қабағың талай қызық сыр ұқтырды…
Қабағың талай қызық сыр ұқтырды, дүнияны сыңғыр күлкiң ұмыттырды.
Жаныма гүл егiлiп…
Жаныма гүл егiлiп, кей жанға ұнадым да.
Бұрын жолды көрмеп едiм, — ұғындым…
Бұрын жолды көрмеп едiм, — ұғындым, “Байқа, алдың ор”, — деп едiң, — бұрылдым.
Қолыңды ұстап тұрдым құр сүлдемен…
Қолыңды ұстап тұрдым құр сүлдемен, iшiмнен сездiрместен күрсiнген ем.
Жiгiттiң аса түспес көркi мұнан…
Жiгiттiң аса түспес көркi мұнан, сабынды жаққаныңда, толқыды жан.
Көңiл тұрды алып-ұшып борандай…
Көңiл тұрды алып-ұшып борандай, ғажап сәттер өте бердi оралмай.
Мен мұнда, сен қиырда…
Мен мұнда, сен қиырда, кездесу соқпақ қиынға.
Қыз кеттi аққу сынды пәк көңiлмен…
Қыз кеттi аққу сынды пәк көңiлмен… есiмде қолаң шашы артқа өрiлген.
Бiлмеймiн қалай тiл қаттым…
Бiлмеймiн қалай тiл қаттым, тұрсам да жұрттан қысылып:
Соғып та қалды ол допты алып…
Соғып та қалды ол допты алып, сәл дiр еткiзе балтырды ақ.
Хирургтың қызметі
— Ойбай-ау, сiздi табу қиын болды ғой. Звандағаныма пәленбай күн болды, үнемi сiздi жоқ дейдi, — деп, телефонда саңқылдай шыққан дауыс жылап қоя бердi.
Жазушы жолы
Ол университеттен оқудан шығарылғасын, осыдан үш жыл бұрын оқуға түсерде тапсырған документтерiн алып, қабырғасы қалың, төбесi биiк, iшi салқын сұрқай үйден сыртқа
Сұқтанба қаракөзi Қазалының…
Сұқтанба қаракөзi Қазалының, балқытты жан дүниямды ғажап үнiң.
Жастықпен жаңа танысқан…
Жастықпен жаңа танысқан арманшыл, албырт кезде едiм.
Ұнатам қатты өзiңдi…
Ұнатам қатты өзiңдi, жаным жоқ ешбiр мұздаған.
Қош болғын, қабақ түйме долысынып…
Қош болғын, қабақ түйме долысынып, мәңгiлiк қоштасалық қол ұсынып.
Сен дегенде ойымды он бөлемiн…
Сен дегенде ойымды он бөлемiн, қандырасың жанымның шөлдегенiн.
Қалайша күндер зыр қақты…
Қалайша күндер зыр қақты,— өткенiн мүлде бiлмедiм.
Құрдас қыз дедi маған мұнан бұрын…
Құрдас қыз дедi маған мұнан бұрын: — Сенiң көп махаббатта құмарлығың.
Бала едiк қуып жүрген кеше ылақты…
Бала едiк қуып жүрген кеше ылақты, белгiсiз күн сан шығып, неше батты?
Күн өттi талай-талай сен кеткелi…
Күн өттi талай-талай сен кеткелi, әр минут әлдилейдi тербеп менi.
Қу дағдыр жан дүниямның хошын алды…
Қу дағдыр жан дүниямның хошын алды, қыянда көңiлiмнiң досы қалды.
Ал да нәзiк ернiңдi ажыратып…
Ал да нәзiк ернiңдi ажыратып, еркелешi, өскенмiн наз ұнатып.
Алғаш сүйiп тұрғанда…
Алғаш сүйiп тұрғанда, қымсынған ең қызарып.
Көзiңнiң салма қиығын…
Көзiңнiң салма қиығын, отыршы салқын жат жанша.
Қарама маған телмiрiп…
Қарама маған телмiрiп, қадама қара көзiңдi.
Шақырған жерге келмедiң…
Шақырған жерге келмедiң, түсiнем, бәрi орынды.
Жадымда сол бiр сәт ғажап…
Жадымда сол бiр сәт ғажап, ғайыптан нұрдай жолықтың.
Бәрiне дағдыр айыпты…
Бәрiне дағдыр айыпты, жатырқап жатқа қайрылдың.
Сарғайған құба далада…
Сарғайған құба далада, шағылда меңiреу, шөлдеген
Қатайған жаңа қанаты…
Қатайған жаңа қанаты, ақ үрпек жүндi жас қыран
Ақтөс, көзiң тiршiлiкке тұр қарап…
Ақтөс, көзiң тiршiлiкке тұр қарап, өлсең, құның топырақ қой бiр қалақ
Кектенсем де көкiрегiме от енiп…
Кектенсем де көкiрегiме от енiп, ауырсам да көк теңiзше жөтелiп
Болушы едiң өспестей…
Болушы едiң өспестей, кезiңде сен нәресте.
Мысалға кейбiр есiмдi ал…
Мысалға кейбiр есiмдi ал, ұқсамас көп қой түрлi аттар.
Қайрат бар әйдiк көзiңде…
Қайрат бар әйдiк көзiңде, ақ ешек, сенi ұнатам.
Кей кезде өмiр жайлы қалам ойлап…
Кей кезде өмiр жайлы қалам ойлап, әр түрлi ой сонда мыйда салады ойнақ.
Сыр бойында сезiлдi ме күз лебi…
Сыр бойында сезiлдi ме күз лебi, — ақ шағылға өрнек салды дүз желi.
Айналамда дауыл соғып, шаң ұшып…
Айналамда дауыл соғып, шаң ұшып, жатады ылғи бiр ақ түтек жарысып.
Туған ел, майда да емен, iрi де емен…
Туған ел, майда да емен, iрi де емен, қатардың қоры да емен, дүрi де емен.
Сырдария, жағаңа мен жүз бардым…
Сырдария, жағаңа мен жүз бардым, толқыныңды толқыныңнан қызғандым.
Сарғайған сан заманның Сырдария…
Сарғайған сан заманның Сырдария, не заман куә болып тұрғанына.
Даңқпен өлшенбейтiн, көлемменен…
Даңқпен өлшенбейтiн, көлемменен, кеудеңнiң қазынасы өлең деген.
Шабытпен тебiрендi жаным ендi…
Шабытпен тебiрендi жаным ендi, ащы ойлар, кетiңдершi бәрiң ендi.
Астананың әуресi
Көктем туа салысымен қар ылжырап ерiп, көшедегi асфальттарда ылайлы шалшық су тұрып қап, жүргенде шабарыңның балағын былғап,
Жолшыбай
Бижiгiт мазасыздана бердi. Өзiн өзi қолдан зорлап басып, қаншама сабырлы болуға тырысқан сайын, соншама дегбiрiн қашырып,
Айлы түннiң әлегi
Емтихандарды “төрт” пен “беске” тапсырып, конкурстан сүрінбей өтiп, көп қиналмай түсерiн түссе де, сессия басталғаннан-ақ Бағланның оқуға кеуiлi толмады.
Көркем жазу
Домидың жазуы әдемi болатын. Ол бiрiншi класта оқығаннан бастап-ақ әр әрiптiң сұлбасын соншалықты ыждаһатпен, асықпай,
Құбыл
Алтыншы класта әдебиет сабағы өтiп жатқан едi. Биыл қазанбас, шикiл сары, дембелше денелi Дiнәлiлердiң класына Мұсабай әдебиеттен сабақ беретiн болған.
Қолжазба
— Әйел, әйел! Қайдасың? — дедi аудандық газетте осыдан бiраз бұрын кiшкене бiр әңгiмесi жарық көрген әдебиет пәнiнiң мұғалiмi Айтуған Мәкенбаев кенеттен
Шайқап iшкен шайқылар
“Жаңа арық” деген жер совхоз орталығынан қашықта, Қазалыға сұғына берген, Сырдың желке жағында жатыр.
Қызтеке
Толаштың мектепке барғанына бiр айдай уақыт өттi. Бiр күнi бұлар мектепке кеп, iшке кiрсе, класты танымай қалды
Сәуле
Шашымды алдырып болып, орындықтан тұра бергенiмде, буынсыз, салалы саусақтар иығымнан басты.
Қойтанбай
Өңкиген ұзын бойлы, қысқа шашы көмiрдей қап-қара, пышақ жанығандай жағы бұлтылдап тұратын Қойтанбайдың өлердей жек көретiнi
Күшік
Демалыс күнi едi. Жұмыстан шаршағандықтан ба, бiлмеймiн, тұла бойым сырқырап қозғалтпай қалыпты.
Алтын таулар
Молотилканың гуiлдеген үнi де, жастардың самбырлаған дауыстары да қырман басынан естiледi. Айнала алтын таулар.
Өкініш
Ағайым аяқ астынан ауырып, қаладағы ауруханада жатқанына көп болды. Бiрде қолым бос кезiнде көңiлiн сұрағалы бардым.
Шалабай
Шалабай бала кезiнен ұяң едi. Екi сөздiң басын құрастыра алмай, жоқ нәрседен қысыла беретiн. Аздап мұрнынан сөйлейтiн әдетi де бар болатын. Бойы сорайып, жасы отызға жақындап, мұрты тебiндеп қалса да,
Әженің әжімі
Кiшкене Саян әжесiнiң мойнына асылып отырып, оның маңдайындағы жол-жол болған әжiмдерiн көрiп қалды.
Мақтау қағазы
Бертай биыл төртiншi класқа көшкен едi. Алғашқы үш класта өте жақсы оқығаны үшiн оған жылдың аяғында мақтау грамотасын берген болатын.
Қыс бойы күткен сағынып…
Қыс бойы күткен сағынып, мамырдың соқты самалы.
Тоқтау сап өзiм өзiме…
Тоқтау сап өзiм өзiме, сүймен деп сенi кетiп ем.
Жұрт көзiнше қоштасуға қысылдың…
Жұрт көзiнше қоштасуға қысылдың, мың құбылдың, кеуiлiңдi түсiндiм.
Ырзамын әсем әнiңе…
Ырзамын әсем әнiңе, омырауым жасқа боялды.
Шырқашы әнiн Шәмшiнiң…
Шырқашы әнiн Шәмшiнiң, шырқашы, тойдым мұң-зарға.
Сұрапыл сұсты ысқырып…
Сұрапыл сұсты ысқырып, мұнармен бүркеп аспанды,
Сұрапыл сойқан долданды…
Сұрапыл сойқан долданды, ысқырды көктi жығардай.
Қолымда ештеме жоқ, қарасам, түк…
Қолымда ештеме жоқ, қарасам, түк,— бiз қалай тез есейген бола салдық?
Еске ал кездi алтыншы кластағы…
Еске ал кездi алтыншы кластағы, есiңде ме ауылдың нұр аспаны?
Қымбаттым, сен деп едiм…
Қымбаттым, сен деп едiм, бiрақта кел демедiң.
Дарияға бiрде кешкiлiк…
Дарияға бiрде кешкiлiк, келдiк те, тұрдық жағада.
Тыңда, сәулем, үнiмдi тыңда менiң…
Тыңда, сәулем, үнiмдi тыңда менiң, сен шалқытсаң жанымның нұрлы әлемiн,
Ең алғаш тебiренiп жап-жас жаным…
Ең алғаш тебiренiп жап-жас жаным, есiмде әндерiңе ән қосқаным.
Өзiңнiң әппақ жаныңдай…
Өзiңнiң әппақ жаныңдай бұлт жүздi аспан — айнада.
Бұл өмiрге келгенiмде күлiмдеп…
Бұл өмiрге келгенiмде күлiмдеп, тiк көтердi жерден әкем ұлым деп.
Ақша бұттар — аспанның аққулары…
Ақша бұттар — аспанның аққулары, жерiтті ме даланың жат құндағы,
Қараңғы, қапас түндерде…
Қараңғы, қапас түндерде, жоғалса көзден қыр-дүзiм,
Ашумен асқақ көк тiреп…
Ашумен асқақ көк тiреп, айқайлап сөнсем, жан досым,
Шеңгелге гүл де бiтедi…
Шеңгелге гүл де бiтедi, қарайсың бiр сәт iркiлiп.
Санаспас алғы күндермен…
Санаспас алғы күндермен, өлексе шоқу — бiлгенi.
Домбыра, қайда, домбыра…
Домбыра, қайда, домбыра, әпершi тездеп, жан ерке.
Тұрғанда көкте күн күлiп…
Тұрғанда көкте күн күлiп, тұрғанда түлеп кең өлкең,
Өмiр-ай, қандай тәттi едiң…
Өмiр-ай, қандай тәттi едiң, бiлмеппiн бұрын бағаңды.
Болар ма оңай жыр дайын…
Болар ма оңай жыр дайын, оңай ма төгу көлдетiп?
Жамылып қалың ойдың жапырағын…
Жамылып қалың ойдың жапырағын, кей кезде ойға шомып отырамын.
Суи түстi сұрғылт аспан…
Суи түстi сұрғылт аспан, кешкi леп, Жаз қақпасын Күздiң қолы шаққа ашты.
Найзағай қатты құрсанып…
Найзағай қатты құрсанып, семсерiн көкте серметтi.
Дамылсыз соқты жел өкпек…
Дамылсыз соқты жел өкпек, адырлар жатыр тыныстап.
Найзағай тiлiп қанжардай…
Найзағай тiлiп қанжардай, бауыры бұлттың сөгiлдi.
Теңiзге барып күн қонды…
Теңiзге барып күн қонды, жел тынды айтар сөз қалмай.
Бозторғайлар көдеге…
Бозторғайлар көдеге тығыла қалды жапырлап.
Шулайды мазасыз Сыр түнгi алабы…
Шулайды мазасыз Сыр түнгi алабы, тым сұсты жарқабақтың тұлғалары.
Күндей-ақ жадыратып жанарыңды…
Күндей-ақ жадыратып жанарыңды, шырқашы, замандасым, тағы әнiңдi.
Қайран Сыр баяғыша жатыр ағып…
Қайран Сыр баяғыша жатыр ағып, тұр төнiп төбесiнен шатыр алып.
Бұлттан бейне сынғандай…
Бұлттан бейне сынғандай, ақ ұлпа жерге түстi де,
Кiлемдей қызғылт сары ала…
Кiлемдей қызғылт сары ала, арайлы көрдiм таңды мен.
Күн-түнi ұлып ақ боран…
Күн-түнi ұлып ақ боран, айналып үйдi зыр қақты.
Тиыштық басты түнгi айналаны…
Тиыштық басты түнгi айналаны, жайсаң жел дала баурын аймалады.
Қияға күндi қондырып…
Қияға күндi қондырып, Ұйқысы келдi даланың.
Филиппок
Көктем туатын кез болды. Бiрақ қар қалың түскендiктен, 1954-iншi жылдың қысында даланы басып қалған ақ қардың ери қоятын түрi көрiнбедi.
Бес сом
Алғашқы сабақта Әлиасқар ағай Толашты тақтаға шығарып, әрiптердi жаз дегенде, бұл оларды әдемiлеп жазып, әрқайсысын жақсылап оқып бердi.
Пеш
1954 жылдың қысы қатты болды. Боран аспаннан борап, жерден суырып тұрды. Терiскейден соққан жынды жел жерге түскен жас қарды суырып, көкке шығарып, құйын қылып жiбередi.
Алғашқы сабақ
— Тұр тез. Үшкiлге баратын уағын болып қалды, — дедi ұйықтап жатқан Толашты шешесi иығынан жұлқылап. Ол кеше көпке дейiн ойнап, кеш жатқан едi.
Ауылды оятты атып таң…
Ауылды оятты атып таң, қою түн түнегiн сыпырып.
Бiрiмiн қоштасқанның баяғымен…
Бiрiмiн қоштасқанның баяғымен, жанымды жаңалыққа жаямын кең.
Күндей-ақ жадыратып жанарыңды…
Күндей-ақ жадыратып жанарыңды, шырқашы, замандасым, тағы әнiңдi.
Сыртыңнан, сәулем, сенi күнде көрем…
Сыртыңнан, сәулем, сенi күнде көрем, боламын сыр бермеген, үндемеген.
Қайран Сыр баяғыша жатыр ағып…
Қайран Сыр баяғыша жатыр ағып, тұр төнiп төбесiен шатыр алып.
Бұлттан бейне сынғандай…
Бұлттан бейне сынғандай, ақ ұлпа жерге түстi де,
Күн-түнi ұлып ақ боран…
Күн-түнi ұлып ақ боран, айналып үйдi зыр қақты.
Қияға күндi қондырып…
Қияға күндi қондырып, ұйқысы келдi даланың.
Зеңгiрге бойы жетерлiк…
Зеңгiрге бойы жетерлiк, жапырағы қалың, жаңа, жас,
Домалап, домалап
Домалап, домалап келедi даланың жел қуған қаңбағы.
Сыр бойы
Сырдың бойы, құтты, рабат мекенiм, сенде тудым, сен деп мәңгi өтемiн.
Жастық шақ
Өткенде маған бiр кiсi сұрақ қойды: — Жастық шақ деген не? — Бiлмеймiн. — Достық деген не? — Бiлмеймiн,
Алғашқы сынақ
(лирикалық поэма) Мен жаспын. Сырға толы көкiрегiм, бар менiң қуанарым, өкiнерiм. Разъезд. Каникулға келгем жаңа. Пысықтап сабақтарды отыр едiм.
Сәуле
(поэма) О досым, мен ерекше жан емеспiн, өзiңдей мен де ойнақтап далада өстiм. Анамнан — табиғаттан ұғынып сыр, қыр гүлiн көкiрегiме қадап өстiм.
Дариға
(поэма) Көк кесенi тастағандай төңкерiп, кешкi аспан тұрды жердi көмкерiп.